Testosteron vs SARMs: porównanie aktywności anabolicznej, supresji hormonalnej i bazy dowodowej

Od czasu pojawienia się selektywnych modulatorów receptora androgenowego trwa dyskusja o tym, co skuteczniej wpływa na zmianę składu ciała: klasyczne androgeny czy bardziej selektywnie działające związki. W kulturystyce temat ten jest szczególnie istotny, ponieważ zawodnicy zwykle szukają równowagi między zwiększaniem masy mięśniowej, poprawą siły i ograniczeniem ryzyka działań niepożądanych.

Porównywanie Testosteronu i SARMs wyłącznie na zasadzie „co jest silniejsze” jest jednak zbyt dużym uproszczeniem. Związki te różnią się mechanizmem działania, ilością dostępnych danych naukowych oraz stopniem poznania ich krótko- i długoterminowych efektów. Testosteron jest stosowany w medycynie od dziesięcioleci i został bardzo dobrze przebadany, podczas gdy większość SARMs nadal nie jest zatwierdzona ani do zwiększania masy mięśniowej, ani do zastosowania sportowego.

Porównanie aktywności anabolicznej Testosteronu i SARMs

Testosteron jest naturalnym androgenem występującym w organizmie człowieka i dobrze poznanym hormonem anabolicznym. Wiąże się z receptorami androgenowymi w różnych tkankach, w tym w mięśniach szkieletowych, i może nasilać procesy związane z syntezą białek oraz zwiększaniem beztłuszczowej masy ciała.

Jego działanie nie ogranicza się jednak wyłącznie do tkanki mięśniowej. Testosteron może być przekształcany do estradiolu przez aromatazę oraz do dihydrotestosteronu (DHT) przez 5-alfa-reduktazę. Oznacza to, że obok działania anabolicznego pojawiają się również szersze, ogólnoustrojowe efekty endokrynne i androgenowe.

SARMs zostały opracowane z innym założeniem farmakologicznym. Ich celem było bardziej selektywne aktywowanie receptorów androgenowych przede wszystkim w tkance mięśniowej i kostnej, przy jednoczesnym ograniczeniu wpływu na niektóre inne narządy zależne od androgenów.

Na papierze taka selektywność tkankowa wygląda atrakcyjnie. W praktyce sytuacja jest znacznie bardziej złożona. Poszczególne SARMs mogą wyraźnie różnić się między sobą, a większa selektywność tkankowa nie oznacza braku działania ogólnoustrojowego. Niektóre związki wykazały zdolność do zwiększania beztłuszczowej masy ciała, jednak ilość dostępnych danych klinicznych jest znacznie mniejsza niż w przypadku Testosteronu.

Przy interpretowaniu badań nad SARMs trzeba uwzględnić jeszcze jedną ważną kwestię. Często ocenia się w nich zmianę lean body mass, czyli beztłuszczowej masy ciała. Nie jest to jednak to samo co czysta masa mięśni szkieletowych. Beztłuszczowa masa ciała obejmuje również wodę, narządy, tkankę łączną i inne składniki organizmu. Wzrost lean body mass nie powinien więc być automatycznie interpretowany jako identyczny przyrost masy mięśniowej.

Stosowanie Testosteronu w kulturystyce

Testosteron jest wykorzystywany w kulturystyce przede wszystkim ze względu na silne i dobrze udokumentowane działanie anaboliczne. Egzogenny Testosteron może zwiększać beztłuszczową masę ciała oraz siłę, jednak skala tych zmian zależy od wielu czynników, w tym całkowitej ekspozycji, sposobu żywienia, bodźca treningowego, regeneracji i indywidualnej reakcji organizmu.

Dlatego określenia w rodzaju „gwarantowany przyrost jakościowej masy” nie są do końca trafne. Testosteron rzeczywiście ma wysoki potencjał anaboliczny, ale końcowy rezultat nigdy nie zależy od jednej substancji.

W farmakologii sportowej spotyka się różne estry Testosteronu. Wszystkie zawierają ten sam aktywny hormon, lecz różnią się szybkością uwalniania i czasem działania. Te różnice dotyczą przede wszystkim farmakokinetyki, a nie zasadniczo odmiennego mechanizmu anabolicznego.

Egzogenny Testosteron hamuje również własną oś hormonalną i może wpływać na hematokryt, profil lipidowy, ciśnienie tętnicze, funkcje rozrodcze i inne parametry fizjologiczne. Jego działanie wykracza więc daleko poza samą tkankę mięśniową.

SARMs w kulturystyce i ich wpływ na wzrost masy mięśniowej

Zainteresowanie SARMs w kulturystyce wynikało w dużej mierze z próby uzyskania efektu anabolicznego przy mniejszym nasileniu części klasycznych androgenowych działań niepożądanych związanych z tradycyjnymi steroidami anabolicznymi.

Pod względem chemicznym związki te nie są steroidami, ale oddziałują na ten sam receptor androgenowy. Dzięki temu mogą wpływać na procesy związane zarówno z tkanką mięśniową, jak i kostną.

Niektóre SARMs kojarzone z budowaniem masy mięśniowej rzeczywiście wykazywały wzrost beztłuszczowej masy ciała w badaniach klinicznych. Dane dotyczące siły, sprawności fizycznej, a szczególnie bezpieczeństwa długoterminowego są jednak znacznie mniej jednoznaczne.

Nie należy traktować SARMs jako środków działających miejscowo wyłącznie na mięśnie. Krążą one ogólnoustrojowo i mogą wpływać na oś hormonalną, gospodarkę lipidową, parametry wątrobowe oraz inne procesy fizjologiczne.

Większość typowych niesteroidowych SARMs nie aromatyzuje także do estrogenów. To odróżnia je od Testosteronu, ale nie oznacza całkowitego braku zmian w gospodarce wodnej ani innych działań niepożądanych.

Jak SARMs wpływają na własną produkcję Testosteronu

Jednym z najczęstszych mitów na temat SARMs jest przekonanie, że praktycznie nie wpływają one na układ hormonalny. W rzeczywistości selektywność wobec receptora androgenowego nie znosi mechanizmu ujemnego sprzężenia zwrotnego.

Gdy aktywność androgenowa w organizmie wzrasta, oś podwzgórze-przysadka-gonady może ograniczyć własną stymulację jąder. W rezultacie produkcja endogennego Testosteronu może się zmniejszyć.

Wpływ SARMs na Testosteron zależy od konkretnego związku, długości ekspozycji i indywidualnej reakcji organizmu. Nawet substancje określane w środowisku sportowym jako stosunkowo „łagodne” mogą obniżać poziom własnego Testosteronu oraz zmieniać wartości LH i FSH.

Dlatego stwierdzenie, że SARMs pozwalają utrzymać naturalną produkcję hormonów „na maksymalnym poziomie”, nie odpowiada rzeczywistej fizjologii.

Supresja Testosteronu podczas stosowania SARMs

Głównym mechanizmem supresji hormonalnej jest ujemne sprzężenie zwrotne. Organizm odbiera dodatkową stymulację androgenową jako sygnał do ograniczenia własnej sygnalizacji hormonalnej i produkcji hormonów.

Stopnia supresji Testosteronu nie można z góry określić jako zawsze lekkiego czy umiarkowanego. Może on znacznie różnić się pomiędzy poszczególnymi SARMs i zależy od długości ekspozycji, właściwości konkretnego związku oraz indywidualnej wrażliwości.

W porównaniu z klasycznymi steroidami anabolicznymi niektóre SARMs mogą rzeczywiście wykazywać inny profil supresji. Nie oznacza to jednak, że automatycznie są bezpieczniejsze dla układu hormonalnego.

Dodatkowym problemem jest to, że produkty zawierające SARMs dostępne na rynku sportowym nie zawsze odpowiadają deklarowanemu składowi. Jeśli faktyczne stężenie substancji różni się od podanego na etykiecie albo produkt zawiera dodatkowe związki, przewidzenie stopnia supresji hormonalnej staje się jeszcze trudniejsze.

Powrót produkcji Testosteronu po SARMs

Po zakończeniu stosowania SARMs oś hormonalna może stopniowo się regenerować, ale nie istnieje uniwersalny czas powrotu do wartości wyjściowych.

U jednej osoby parametry laboratoryjne mogą wrócić w okolice poziomu wyjściowego stosunkowo szybko, podczas gdy u innej supresja może utrzymywać się znacznie dłużej. Wpływają na to konkretny związek, długość ekspozycji, stopień zahamowania osi oraz stan układu endokrynnego przed rozpoczęciem stosowania.

Nie można więc twierdzić, że prawidłowa produkcja Testosteronu po SARMs zawsze wraca w ciągu kilku tygodni.

Jeżeli po odstawieniu utrzymują się objawy hipogonadyzmu lub wartości laboratoryjne pozostają nieprawidłowe, konieczna jest ocena medyczna. Decyzja o ewentualnym leczeniu farmakologicznym, w tym o Post Cycle Therapy (PCT), powinna uwzględniać wyniki badań i indywidualny stan danej osoby, a nie być automatycznym krokiem po każdym zastosowaniu SARMs.

Działania niepożądane, ryzyko hormonalne i kontrola parametrów

SARMs są często reklamowane jako bezpieczniejsza alternatywa dla steroidów anabolicznych. Jednak „bardziej selektywny” i „bezpieczny” nie oznaczają tego samego.

Podczas stosowania związków o aktywności androgenowej istotne może być monitorowanie parametrów, które pozwalają zauważyć część zmian hormonalnych i metabolicznych:

• Testosteron całkowity i wolny, LH oraz FSH;
• profil lipidowy, w tym HDL i LDL;
• parametry wątrobowe, w tym ALT i AST;
• morfologia krwi oraz inne badania, jeśli istnieją wskazania medyczne.

Monitorowanie laboratoryjne może pomóc wykryć część zmian zachodzących w organizmie, ale samo w sobie nie sprawia, że niemedyczne stosowanie SARMs lub steroidów anabolicznych staje się bezpieczne.

Dla większości SARMs nie istnieją również zatwierdzone schematy stosowania w kulturystyce, podczas redukcji ani w celu zwiększenia masy mięśniowej. Nie można więc mówić o naukowo potwierdzonej „bezpiecznej długości cyklu” ani o uniwersalnym dawkowaniu do celów sportowych.

Testosteron i SARMs: różnice w bazie dowodowej

To jeden z najważniejszych elementów całego porównania.

Testosteron jest badany od dziesięcioleci. Jego fizjologia, farmakologia, zastosowania medyczne, działanie anaboliczne i wiele potencjalnych zagrożeń są stosunkowo dobrze poznane.

W przypadku SARMs baza dowodowa jest znacznie mniejsza. Dla części związków istnieją kontrolowane badania u ludzi, ale wiele substancji popularnych w środowisku sportowym przebadano jedynie w ograniczonym zakresie albo nigdy nie uzyskały zatwierdzenia do zastosowania medycznego.

Powstaje tu istotny paradoks. SARMs są często postrzegane jako „nowoczesna i bezpieczniejsza wersja steroidów”, mimo że właśnie danych dotyczących ich długoterminowego działania jest znacznie mniej.

Różnica w ilości dostępnych danych jest więc znacząca. W przypadku Testosteronu zarówno efekty anaboliczne, jak i wiele potencjalnych zagrożeń badano przez długi czas. Dla SARMs ocena skuteczności i bezpieczeństwa opiera się natomiast na znacznie mniejszej ilości danych i znacznie krótszej obserwacji długoterminowej.

Testosteron czy SARMs – co jest lepsze?

Nie istnieje prosta odpowiedź, według której jedna opcja byłaby zawsze „lepsza” od drugiej. Porównujemy tutaj substancje i grupy substancji, które wyraźnie różnią się zarówno farmakologią, jak i ilością dostępnych danych naukowych.

Testosteron ma dobrze potwierdzone działanie anaboliczne i znacznie szerszą bazę dowodową. Jednocześnie wywiera ogólnoustrojowe działanie hormonalne, hamuje własną produkcję Testosteronu i wiąże się z ryzykiem androgenowym, reprodukcyjnym oraz sercowo-naczyniowym.

SARMs zostały opracowane jako bardziej tkankowo selektywne modulatory receptora androgenowego. W przypadku niektórych z nich wykazano zwiększenie beztłuszczowej masy ciała, ale danych dotyczących bezpieczeństwa długoterminowego jest znacznie mniej. Mogą również hamować własną produkcję Testosteronu i zmieniać inne parametry laboratoryjne.

Dlatego nieprawidłowe jest przedstawianie SARMs jako naukowo potwierdzonej, bezpiecznej alternatywy dla klasycznych steroidów anabolicznych. Równie błędne byłoby traktowanie wszystkich SARMs jako identycznych. Profil farmakologiczny, stopień selektywności oraz poziom przebadania mogą wyraźnie różnić się między poszczególnymi związkami.

W kulturystyce jedną z najważniejszych różnic stanowi więc nie tylko potencjalna aktywność anaboliczna, ale również ilość i jakość dostępnych danych. Testosteron został przebadany znacznie dokładniej, podczas gdy wykorzystanie SARMs do zmiany składu ciała pod wieloma względami wyprzedziło bazę dowodową, która obecnie rzeczywiście istnieje dla tych związków.